Төре – Шыңғыс ханның үлкен ұлы Жошыдан тарайтын ұрпақ, қазақ даласында әлеуметтік топ. Олар қазақ руларына қосылмайтын өз алдына дербес қауым болып саналған. Төрелер өздерін “ақсүйек” қатарына жатқызған. Қазақ қоғамында хандар тек төрелерден шыққан сұлтандар арасынан сайланатын.

Шыңғыс хан

Төрелер әкімшілік және сот билігін жүзеге асырды. Сонымен қатар олардың соғыс кезінде жасақ құрып, оған қолбасшылық ету құқығы болды. Қазақ жүздерінің Ресейге қосылуы барысында Орта жүз бен Кіші жүзде бірте-бірте хандық жүйе жойылып, төрелер қазақ қоғамының саяси-экономикалық өмірінде бұрынғыдай рөл атқара алмады. Қазақстанда 1867 – 1868 жылдардағы реформалардың енгізілуі төрелердің экономикалық және саяси артықшылықтарын біржола жойды.

Төреден шыққан қайраткерлер

  • Шоқан Уәлиханов
  • Шота-Аман Уәлиханов
  • Әлихан Бөкейханов
  • Дəулеткерей Шығайұлы
  • Сұлтан Қажы Ғұбайдолла Жәңгірұлы Шыңғысхан
  • Бақытжан Бейсәліұлы Қаратаев

Торе (каз. Төре) — представители рода Чингисхана, которые правили в Казахском ханстве, их также называют «Сұлтандар». Только они имели право восходить на должность хана. Убивший чингизида получал смертную казнь, а за убийство простолюдина или крестьянина можно было уйти от наказания, заплатив 2000-3000 овец. Такой титул они носили только до конца XIX века, пока не было уничтожено ханское правление. Род передается только по отцовской линии.

Сословие

Сословие торе находилось во главе Казахского ханства на протяжении всей его истории и имело по праву потомков Чингисхана ряд привилегий: титул султанов, из которых выбирался хан, владение своим феодальным уделом. Так как род Торе выше всех жузов, он шел затмевая жузы. И те кто у кого отцы были других родов, давали детям род Торе.

По неполным данным (в 20 уездах Туркестанской, Семипалатинской, Семиреченской, Сыр-Дарьинской и Тургайской областей) в конце XIX — начале XX века насчитывалось 28 тысяч Торе.

Известные личности

Из среды сословия торе вышло немало известных в Российской империи и Казахстане деятелей, в частности:

  • выдающийся учёный-исследователь Чокан Валиханов, потомок знаменитого Абылай-хана;
  • герой русско-турецкой войны, генерал от инфантерии, князь Губайдулла Чингизхан, сын хана Джангира;
  • замечательный казахский народный композитор Даулеткерей;
  • один из основоположников партии Алаш, выдающийся учёный-просветитель 24-й потомок Чингизхана Алихан Бокейханов;
  • Ермухан Бекмаханов;
  • Торе-баба (шейх, могила которого расположена на старинном кладбище в городе Байконур, вблизи посёлка Торетам, названного в честь шейха).

ДНК

36% казахских торе имеют гаплогруппу C2*.